De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha is een nauwelijks te bespreken boek. Het is van een dusdanige lengte én diepte dat het willen vangen van het boek gelijk geacht mag worden met het schrijven van een theorie van de wereld; voor je er ook maar goed en wel aan begonnen bent heeft deze je ingehaald, als deel van haar opgenomen en raak je verzeild in de oneindige valkuil die het leven is voor wie zich met een dergelijke taak belast. Dat is wat Don Quichot gebeurt in een verhaal dat met de werkelijkheid en de waarheid van literatuur en waanzin speelt. En als je denkt; waarom zou ik ‘De Don Quichot’ nog lezen?- Omdat-ie net zo gek is als jij!

Het verhaal

Alonso Quijano is dol op ridderromans en kent deze tot in de details uit zijn hoofd. Op een dag is Quijano gek, hetgeen zoveel betekent als dat hij de werkelijkheid van de boeken over de omgeving legt. (Een primitieve Google Glass.) Het ergst van alles, en daarmee ook de premissen van deze geschiedenis, hijzelf is de hoofdpersoon geworden in de tot verhaal gepromoveerde werkelijkheid. Zodoende trekt hij er omgedoopt tot Don Quichot op uit als Dolend Ridder.

Dolend Ridder

De dolende ridder is hij die zijn wijsheid, kennis en inzicht in praktijk brengt met behulp van de moed van zijn inborst en de kracht van zijn rechter arm. Hij staat boven de regels, maar nooit boven de mensheid of (de) God(en). Hij ontzegt zichzelf de aardse geneugten die zijn loyaliteit aan het ridderschap zouden verstoren. En tot slot verklaart hij de meest verheven liefde aan een vrouw van onmogelijke schoonheid, schranderheid en kuisheid, laat hij zich door een schildknaap vergezellen, en hijst hij zich in wapenuitrusting op zijn edele ros.

De romanticus

Don Quichot vecht tegen de veranderingen in de wereld die met onrechtvaardigheid, godslastering en decadentie komen. Verslechteringen die hij toeschrijft aan de kwade invloeden van de hogere machten waartegen hij ten strijde trekt. Zijn ambities zijn van de puurste oprechtheid, want oprechtheid lijdt niet onder waanzin.

Daarom strijdt hij tegen eenieder die zijn wereldbeeld weerspreekt of hem in zijn eer aantast, bijvoorbeeld door de schoonheid van zijn Dulcinea van El Toboso te betwisten als de hoogste op aarde. En mocht hij hierbij verslagen worden komt zijn missie tot een eind. Tot dusverre is onze hoofdpersoon een klassieke romantische held.

Maar daarmee is Don Quichot nog niet beschreven. Wij, immers, lezen het verhaal van een gek geworden 50-er in een carnavalskostuum die op een versleten knol de wereld denkt te gaan redden. En geen tegenslag volstaat om hem van deze taak af te brengen, daar zorgt zijn ridderromanwaanzin wel voor. Desondanks blijft het werkelijk zo dat hij zichzelf in dienst stelt van de wereld!

De strijd

Als held in wording zoekt Don Quichot naar problemen die zijn heldenstatus kunnen waarmaken. Van deze kleine geschiedenissen kent iedereen het gevecht met de windmolens wiens wieken Don Quichot toeschijnen als de armen van reuzen. Zo’n observatie leidt dan tot het ‘herkennen’ van een situatie waarin een kwaad of onrechtvaardigheid verslagen moet. De vertelling van zulke heldendaden zouden de naam en faam van Don Quichot bekend maken en wie daartoe in staat is zou hem en zijn schildknaap Sancho Panza naar waarde belonen. Want dat is nu eenmaal hoe het dolende ridders vergaat. Indien het kwaad verslagen is, is Don Quichot dolend ridder af.

Maatschappijkritiek?

In de avonturen van Don Quichot herkennen we werkelijke situaties en zijn de mislukte daden van onze ridder verwijzingen naar wat we ‘maatschappijkritiek’ noemen. Wij lezen hoe deze stranden op de vertroebeling van zijn werkelijkheidsbegrip. Voor Don Quichot zelf ligt dit anders. Die schrijft de mislukkingen toe aan tegenwerkingen van hogere krachten, wat we lezen als de invloed van ‘de macht’ en de domheid van ‘het volk’. Hij ziet hierin de bevestiging van zijn wereldbeeld en dit zet Don Quichot aan meer waanzinnige offers te brengen.

Want voor de meesten onder ons is het helder dat het om handelingen van een waanzinnige gaat. Toch is Don Quichot de meest schrandere figuur in deze geschiedenis. Bovendien, hij loopt niet weg voor kritiek maar blijft met argumenten en redenaties de ander van repliek dienen. Argumenten die hij onderbouwt met historische kennis en empirie, zonder zijn ridderromantheorie te verlaten. Het gevecht is de laatste optie.

Het zijn uiteindelijk twee dorpsgenoten die hier gebruik van maken en hem, door mee te gaan in zijn waanzin, naar huis lokken – daarmee leidt Cervantes deel twee van deze geschiedenis in.

Deel II

Don Quichot is niet veranderd wanneer hij opnieuw de wereld intrekt. De wereld, echter, is niet meer dezelfde. Door het uitkomen van het eerste boek over Don Quichot is zijn faam hem vooruitgesneld. Gebruikmakend van dit feit halen mensen grappen met hem uit en wordt Don Quichot publiek bezit in een geënsceneerde wereld.

Zijn bekendheid is Don Quichots grootste vijand geworden. Voor de omgeving is hij bij voorbaat al gek, en zo wordt hij dan ook behandeld. Dit leidt tot situaties waarin de omstanders de bevestiging van zijn waanzin zoeken in door hen opgezette gebeurtenissen. De waanzin van Don Quichot verplaatst hiermee van zijn geestelijke gesteldheid naar de manier waarop anderen hem behandelen om die te bevestigen. Ook zij nemen iets dat hen via een boek bereikt heeft aan, namelijk de waanzin van Quichot. Zo komt het dat de ‘gezonden’ zich op hetzelfde niveau gaan begeven als Don Quichot, met als verschil dat zij met velen zijn én de macht aan hun zijde hebben.

Voor?

Eenieder die geïnteresseerd is in de gevolgen van het vastleggen van de eigen identiteit of van het oprecht idealiseren van een wereldbeeld kan in de Don Quichot lezen hoe hij zich kwetsbaar maakt voor de grillen van zij die de middelen hebben om spelletjes op te zetten. Don Quichot is gedurende het tweede deel bezig zijn wezen te verdedigen tegen onjuiste referenties. Hij raakt verstrikt in de bekendheid die hij heeft verworven met de openbaarheid van zijn verhaal. De waanzin is niet meer zijn belangrijkste tegenstander, dat zijn de omstanders die van zijn zwakke plek op de hoogte zijn.

Deze review is geschreven door gastblogger Marc van Wijk. Wil je meer van Marc lezen, kijk dan op inzinnen.wordpress.com. Wil je ook voor Bored to Death book club schrijven? Stuur ons een email!

mm
Author

Bored to Death book club is set up by two sisters who love to read and have nothing better to do than to start a book club.

Comments are closed.